Tốc độ nói và tốc độ máy nhắc chữ: chuẩn cho từng loại video và cách đo của bạn

Không có một tốc độ nói chuẩn duy nhất, nhưng có những mốc tham khảo. Với tiếng Anh, người ta thường lấy khoảng 130–160 từ mỗi phút làm tốc độ trò chuyện bình thường; bài giảng và phát biểu trang trọng thì chậm hơn, video ngắn thì nhanh hơn một chút. Tiếng Việt đếm theo từng tiếng nên con số sẽ khác. Vì vậy cách chính xác nhất là đo tốc độ nói bình thường của bạn trước, rồi tùy loại video mà nói chậm hơn hoặc nhanh hơn một chút. Tốc độ máy nhắc chữ chỉ cần đặt theo mốc đó.

Tốc độ nói nhìn bằng con số

Số từ mỗi phút (từ/phút, tiếng Anh là wpm) là số từ bạn nói được trong một phút. Con số 130–160 hay gặp trong các tài liệu luyện nói là kinh nghiệm dựa trên từ tiếng Anh.

Trong tiếng Việt, mỗi tiếng cách nhau bởi dấu cách thường được tính là một từ. "Máy nhắc chữ" là ba từ, trong khi tiếng Anh "teleprompter" chỉ là một. Cùng một tốc độ nói nhưng con số ra rất khác nhau. Danh sách kịch bản và báo cáo cảnh quay của Cameratel cũng đếm từ theo dấu cách như vậy.

Thay vì thuộc lòng con số tiếng Anh, hãy nghĩ thế này: tốc độ trò chuyện bình thường của bạn là mốc chuẩn, còn mục đích của video quyết định bạn lệch khỏi mốc đó bao nhiêu. Bảng dưới đây là điểm xuất phát.

Tốc độ nói cho từng loại video

Video ngắn không có nghĩa là cứ nói thật nhanh. Chỉ tăng tốc đến mức người xem vẫn kịp đọc phụ đề và chữ không bị nuốt. Ngược lại, bài giảng chậm không phải nhược điểm, vì người học vừa nghe, vừa hiểu, vừa nhìn màn hình, vừa ghi chép.

Tính thời lượng video từ độ dài kịch bản

Công thức rất đơn giản:

Giả sử báo cáo của bạn ghi 160 từ/phút, kịch bản cho video ngắn 60 giây sẽ khoảng 160 từ, video 3 phút khoảng 480 từ. Hãy chừa thêm thời gian cho những chỗ [pause] và những câu nói thêm. Nếu mục tiêu là đúng 60 giây, viết ngắn hơn con số tính được một chút sẽ an toàn hơn.

Trong danh sách kịch bản của Cameratel, mỗi kịch bản hiện số từ và thời lượng ước tính. Thời lượng này được tính theo tốc độ nhắc chữ bạn đang đặt, nên đặt tốc độ gần với tốc độ nói thật thì ước tính cũng chính xác hơn.

Ví dụ: video ngắn ra 75 giây, cần cắt còn 60 giây

Cách dễ nhất là nói nhanh hơn, nhưng thường kết quả tệ hơn: chữ bị nuốt và mất chỗ ngừng. Hãy giữ nguyên tốc độ và cắt bớt kịch bản.

Lượng cần cắt cũng tính được. Với 160 từ/phút, 15 giây tương đương khoảng 40 từ, tức là bỏ ba, bốn câu. Nên cắt theo thứ tự sau:

• Câu chào hỏi, giới thiệu bị lặp lại
• Những từ đệm quen miệng như "thì là", "kiểu như", "nói chung là"
• Câu tóm tắt nhắc lại điều vừa nói
• Nếu có hai ví dụ, bỏ ví dụ kém thuyết phục hơn

Cách đo tốc độ nói của bạn

1. Chuẩn bị kịch bản một phút viết bằng văn nói, như đang kể chuyện với bạn bè, không phải bài viết hay thông cáo báo chí.
2. Quay bằng chế độ Theo giọng nói. Với tốc độ cố định, lời bạn sẽ bị chữ kéo đi nên không đo được tốc độ thật.
3. Xem nhịp nói trong báo cáo cảnh quay. Con số từ/phút chính là tốc độ của bạn trong cảnh đó.
4. Quay ba lần cùng kịch bản và lấy trung bình. Lần đầu thường hồi hộp nên nhanh, đừng chỉ dựa vào một lần.
5. Điều chỉnh theo loại video dựa vào bảng ở trên.

Lưu ý: nhịp nói trong báo cáo được tính theo phần kịch bản bạn đã đọc trong suốt thời gian quay. Nếu bấm quay xong ngồi im khá lâu mới nói, hoặc đọc xong lại để máy chạy tiếp, con số sẽ thấp hơn thực tế. Khi đo, hãy nói ngay khi bắt đầu quay và dừng ngay khi đọc xong.

Tốc độ nhắc chữ, cỡ chữ và độ rộng dòng

Thấy chữ chạy quá nhanh chưa chắc lỗi nằm ở tốc độ. Khi bạn tăng cỡ chữ hoặc thu hẹp khung chữ, mỗi dòng chứa ít từ hơn nên dòng thay đổi nhanh hơn. Chế độ Tự động của Cameratel tính tốc độ theo số từ, nên với cùng một mức tốc độ, số từ chạy qua mỗi phút không đổi, chỉ là màn hình trông như trôi nhanh hơn.

Cỡ chữ và độ rộng còn ảnh hưởng đến ánh mắt: khung chữ càng rộng, mắt càng đảo ngang và việc đọc càng dễ lộ. Hãy chỉnh cỡ chữ và độ rộng cho thoải mái trước, rồi mới động đến tốc độ.

Ngừng nghỉ không làm chậm, mà làm rõ

Bị chê nói nhanh, nhiều người cố kéo dài từng chữ. Nhưng kéo chữ làm giọng lê thê và buồn ngủ. Điều người nghe thấy dễ chịu thực ra là khoảng ngừng giữa các câu, không phải tốc độ từng chữ.

Cùng một tốc độ, chỉ cần ngừng một nhịp sau mỗi câu quan trọng là người xem có thời gian tiếp nhận. Vì vậy với bài giảng hay video giải thích, hãy giữ tốc độ gần như bình thường và chèn [pause] thật nhiều. Số từ/phút trong báo cáo sẽ giảm đôi chút, nhưng sức truyền đạt tăng lên rõ rệt.

Sửa thói quen nói nhanh

• Viết câu ngắn: câu dài làm hụt hơi nên càng về cuối càng nhanh. Chia câu ngay từ khâu viết là cách hiệu quả nhất. Cách viết có trong bài cách viết kịch bản video.
• Ngừng sau câu quan trọng: chèn [pause] và thật sự dừng một nhịp.
• Thở ra trước khi bắt đầu: thở ra thật dài một lần trước khi bấm quay, câu đầu sẽ bớt vội.
• Hạ giọng cuối câu: lên giọng cuối câu tạo cảm giác vội sang câu sau. Đến dấu chấm thì hạ giọng nhẹ.
• Theo dõi bằng con số: ghi lại nhịp nói sau mỗi cảnh, bạn sẽ thấy rõ thói quen đang được sửa.

Cách chỉnh tốc độ trong quy trình dùng máy nhắc chữ có ở bài cách dùng máy nhắc chữ trên điện thoại; toàn bộ tùy chỉnh xem tại trang camera nhắc chữ.